¿Hasta cuándo?
¿Hasta cuándo, Kuautémok,
apagarán el fuego de tus pies?
¿Hasta cuándo los invasores te dejarán libre?
¿Hasta cuándo dejarán de torturarte
para que confieses dónde está el oro? ¿Qué ahora, qué más, qué falta?
¿Que te arranquen las uñas?
¿Que te rompan las orejas,
que te cuelguen de los dedos?
¿O quizá esperarán
a que construyas nuevos y grandes palacios,
que les erijas nuevos templos,
que veas cómo roban a tus hijas
y a tu felicidad?
Y hasta entonces,
sólo entonces te matarán,
cuando ya la muerte no te sepa a nada.
Hoy, hoy es el día
para que brote nuestra palabra.
Hoy está amaneciendo.
Hoy deben oírnos.
Hoy debemos abrir la boca
y sacudir la vergüenza de nuestros pies.
¡Levántate, hermano indio!
¡Levanta hoy tu palabra
y caminemos juntos!
¿Kemanian?
¿Kemanian, Kuautemoktsin,
kisewiskej in tit mometsko?
¿Kemanian in sentakuianij mits kawaskejya?
¿Kemanian, Kuautemoktsin, akmo mits kokoskej
pamaj tikijtos kani yetok un tomin?
¿Toni axkan, toni kachi, toni poliwi?
¿maj mitsistikopìnakan?
¿Maj mitsnakaskotonikan,
maj mitsmajpilpilokan?
¿Oso xa sayo kichixtokej
maj tikinchiwas yankuikej wan wejweyi kalimej,
maj tikinchijchiwili yankuikej tiopamej,
maj tikitas keniuj kinichteki mosuapilmej
wan moyolpakilis?
Wam ijkuakok,
ijkuakok mitsmiktiskej,
ijkuak akmo tikiekos in mikilis.
Axkan, axkan in tonal
pama pankisas totajtol.
Axkan tanestok.
Axkan maj tech kakikan.
Axkan maj timotentapokan
wan maj timo metstsetselowilikan in pinawalis.
¡Ximoketsa, nomaseualikniu!
¡Xikajokui axkan motajtol
wan majtisennejnemikan!
¿Nikxni?
¿Nikxnikó, Kuaujtémok,
namamixikán lhkúyat kmin tantun?
¿Nikxnikó kgalhananin nakamakgaxtakkanan?
¿Nikxnikó nialh na masipanikgokanan
xpalakáta na wána nikú wi ntúmin?
¿Tukú nchu, tú litúm, tukú tsankgama?
¿Na pulhunikgoyan misiyun?
¿Na chukunikána mintakgan,
wa mimakán na limawakganikána?
¿Osu pi na kgalhkgalhikgoy
na kgaxtlawáya xasasti chu laktlánka chíki,
na kakgaxtlawanikgoua xasasti sikulanin,
na ukxilhkgoya lantlá na kgalhankgoy
(milaktsuman
chu min tapaxuwan?
Chu akxnikó,
xman akxni nakamakgnikanan,
akxni nialhtu na likgalhwanána linin.
Chiyó, chiyó kilhtamakuj,
xpalakáta makgputaxtuy kin tachiwinkán.
Chiyó xkgakgáma.
Chiyó xlilat nakinka kgaxmatkgoy.
Talakaskín chiyó na chiwinanaw
chu na lakgchikiyaw ximaxána kintantunkan.
¡Kataya, kintajintio!
¡Kachaxti nchiyó min tachiwin
chu kxtúm na tlawanaw!
* Alberto Becerril Cipriano es poeta y académico de la Universidad Pedagógica Nacional, Unidad Zacapoaxtla, Puebla, México.
Más de la obra de Alberto Becerril Cipriano:
- Lluvia materna, palabra materna
- Florece nuestra palabra
- Somos Kuesales
- Somos Toreadores
- La Hormiga
- Flor de milpa
- Mi país
- Regalo Tutunakuj
- Las flores del comal
- Lapicero
- Raíces
- Lluvia
- El maíz
- Naranja
- Cascada
- Tejado
- Mi librito
- Pájaros
- Zopilotes
- Huapangueros
- Quédate conmigo
- Gallinero
- Invocación india
- La grata muerte
- El despertar de la fiesta
- El chipi chipi
- Lluvia en Tierra Blanca
- Máscaras
- El Abuelo Ceibo
- Mazacoate
- Somos Tierra y Maíz
- El venado
- Me despido
- Brasas
- Cuando llegue
- Ríos
- Aquel día
- Amándote siempre
- Mi amorcito
- La agonía del cigarro
- Selenita
- Borrachera
- Don Chema
- Kuautemoktsin








