Yo no soy el cerro,
no soy el manantial,
yo no soy el arroyo ni la Luna ni el Sol.
Yo no soy esa tierra que me mantiene vivo,
no soy la serpiente que cuida tu maizal.
No soy música nueva
que sale de los pechos
de los mil pajarillos en cada amanecer.
Yo no soy ese viento que refresca tu frente,
ni la lluvia que llama
la semilla hacia el fruto.
Yo soy tan pequeñito como el polvo del hongo,
como un chupamirto,
como una chancueta,
pero vivo contigo y camino a tu lado
aunque no me estés viendo.
Y lloro si estás triste,
brinco cuando sonríes,
y bailo si te veo con tu quechquemil nuevo
y tu faja raída,
y esa falda que danza
con tus pies desnuditos,
que me llevan comida a la milpa
y al cafetal.
Y te digo que vivo
porque como tortillas
que tus manos fabrican
con el maíz que sale
de nuestra Madre Tierra,
del cerro y la barranca,
la rejoya también.
Y como ellas son tierra
y el maíz salio de ella,
y tú y yo lo comemos
y por eso crecemos.
Entonces, te decía:
Yo no soy aquel cerro
ni el manantial tampoco,
pero pues todos ellos como Naturaleza
sí son yo y son tú,
y nosotros son.
Y si quieres, entonces,
tú y yo también somos
sagrado maíz y agua
y también somos Tierra,
porque Ella es nuestra Madre.
Nej amo nitepet.
Nej amo niamel.
Amo niweyat, nion metsti nion tonal.
Nej amo ninantal tein nech tekipanowa,
nej amo nimasakoat tein kipia nomilaj.
Amo niyankuik tatsotson
tein pankisa tech ninelko
miak taman tototsitsin mostaj kuak tanesi.
Nej amo niejekat tein mitsixkuasewia
nion no nikiowit tein kinotsa in xinach
pa mochiwas taakilot.
Nej semi nitsikitsin kemej nanakatalnex,
kemej se witsikitsin,
kemej se okuiltsin.
Sayoj kemowan nietok
wan mowan ninejnemi maski amo tinechitstok;
wan nichoka ijkuak tiyolmiki,
nitsikuini keman tiwewetska,
nimoijyotia ijkuak nimitsita
ika moyankuik kechkemil,
wan mo paxaj tsotsoltik
ka nojon mokueit tein moijtotia
iuan mometsuan xitatstikej,
tein nech wikiliaj notakualis
kafentaj oso milaj.
Wan nimitsilwia ninemi
kemej nikua taxkaltsin
tein momawan kichiwaj
ika taoltsin tein ewa tech tonantal,
tpekuako oso atáwit,
nepa tatekoch no.
Wan kemej yejwan taltsin,
wan ompa kisak taoltsin
wan tej wan nej yej tikuaj,
yej ika timosikaltijkej...
Yej ika nimitsilwiaya:
Nej amo neje tepet
nion amel nion uitsiki,
sayoj ke nochin yejwan kemej in Semanawak,
kijtosnekij nej, wan kisaj tej, tejwan.
Wan tajkon tikneki,
tej wan nej notieskij taol wan at, wan tal,
ta yej Tonantaltsin.
AKININ TIYAT CHU KÚXI
Akit ni sípij,
ni taxtunú kit,
akit ni kgalhtuchokgo, ni Papá chu ni Chichiní.
Akitni tíyat wantu kimakgtakgálhma,
akit ni wa jukiluwa ntu magtakgálha mixawat.
Ni xasasti tatlákgni
tu taxtúy kxkuxmun
laktsu spítu
akxni xkgakgay.
Akit ni wa un wantu muskgawiwiyan,
wata ni wa kit sen
wantu tasaniy tálhtsi
xpalakáta tawákgat na wan.
Lu aktsina kit lata xpókgxni aktsu málhat,
xtachuná aktsu jun,
xtachuná aktsu luwa.
Man wa pi ktatawilayan
chu ktlawán milakatsu maski ni tu kiukxilhpat,
chu ktasay pi lipuwána,
kkgósa akxni wix litsiiiya
chu ktantliy pi nak liukxilhan
xasasti min tapun
chu xa makgan militampachin,
chu min kgam ntu tatantliy
militantuluntu
ntu kiliniy taway kaxawátni chu kakapéjni.
Chu kwaniyan pi klatamay
xpalakáta kway chu
wantu mimakán lixtakgakgoy
kúxi wantu taxtuyachá
kxpulákni kinpaxkatsikán Tíyat,
antak sípij osu kpuxkga,
nachuná antak puskán.
Chu pi xlakán tíyat
chu antá taxtuchá nkúxi,
chu wix chu kit kwayaw
chu wa xpalakáta kstakgaw.
Chuná ntamá, xak waniman:
Akit ni wa sípij,
akit ni taxtunú,
man wa pi xlakán Katuwan
wankgoy kit, chu wankgoy wix,
chu kinin wankgoy.
Chu pi wix lakaskína...
wix chu kit na kwanaw
xa kakni kúxi chu chúchut
chu na tíyat wanaw,
wampi xla Kinpaxkatsikán.
* Alberto Becerril Cipriano es poeta y académico de la Universidad Pedagógica Nacional, Unidad Zacapoaxtla, Puebla, México.
Más de la obra de Alberto Becerril Cipriano:
- Lluvia materna, palabra materna
- Florece nuestra palabra
- Somos Kuesales
- Somos Toreadores
- La Hormiga
- Flor de milpa
- Mi país
- Regalo Tutunakuj
- Las flores del comal
- Lapicero
- Raíces
- Lluvia
- El maíz
- Naranja
- Cascada
- Tejado
- Mi librito
- Pájaros
- Zopilotes
- Huapangueros
- Quédate conmigo
- Gallinero
- Invocación india
- La grata muerte
- El despertar de la fiesta
- El chipi chipi
- Lluvia en Tierra Blanca
- Máscaras
- El Abuelo Ceibo
- Mazacoate
- Somos Tierra y Maíz








