MAZACOATE
Minuto a Minuto

MAZACOATE
Alberto Becerril Cipriano*


Te respeto, serpiente venado.
Gracias por cuidar mi milpa.
Perdóname si a veces te mato
cuando ando chapeando   
y tú sales huyendo.
Mi miedo me hace olvidar
que tú eres el dueño del maíz.
Ahí está mi guaje, bebe.   
Cómete los restos de mi tortilla.
Te daré un ratoncillo.
No me quites mi cosecha.

Huye, vete,
no vayas a morderme,
ya no te mataré.

Te pondré una veladora
en la milpa, en mi campo.
Te convidaré mi tabaco,   
probarás mi comida,
y un huevo de gallina.
Así ahuyentarás al ladrón
que envidia mis elotes.
Subirás a lo alto de la milpa
y resplandecerá el monte.

Desde allí vigilarás
y no faltará el sagrado maíz
por siete años.
 


MASAKOWAT

Nimits mowisiotia, masakowat,
nimits tasijkamatilia
tik pia nomila.

Xinech tapojpolwi
ta kemansa
nimits miktia ika no tekiloni,
ta tinech mojmoujtia
ijkuak nitawitaktinemi
wan tej tikistikisa.

Ika no moujkayot nikelkawa
ke tej tiiteko
totaoltsin.

Nampon yetok notekomat, xiati.
Xikua notenkawal.
No nimitys makas se kimichin
wan ika tiixwis.
Amo xinech kuili notaoltsin.

Xicholo, xioj,
amo tinech kejtsomas,
akmo nimits miktis.

Nimits talilis se tit
tech no milaj, tech ixtawat.

Nimits wantis noiyat,
tikiekos notapalol
wan se piotetsin.
Ijkon tikmojmoujtis in tachtekkej
tein kinekiskia no elomej.
Titejkos wejkapan tech mil
wan mowan tel tetawis in moujtaj.

Ompa titapijpias
wan akmo poliwis in tiotaoltsin
chikome xiwit
tech nijin tajypujkej chantsin.



 
KUXILUWA


Kpaxkiyan, kuxiluwa,
kpaxtikatsiniyan                
pi makgtakgálha kin kaxawátni.

Kakimatsankgani pi lakachunin
kli makniyan ki machitaj
wampi kimakgakglháya
kxni klakkganáma
chu wix tsaláya.

Kin tapekwa klipatsankgay
pi wix ixmalaná kin kuxikán.

Tawí kin palalh,
kakgótnanti.
Kawat aktsu xakgataxtut kin chú.
Na nak maxkiyan tantúm tsiya
wantu na likgalhkgása.
Ni kinti makglhtiya xtawákgat kin kúxi.

Ka tsala, kapit,
ni kinti xkgáya,
nial nak makniyan.

Nak wiliniyan mimákgskgot
antak kaxawátni, kkin putakúxtu.

Nak tawayan ki axkut,
na kgalhwanána kin taway,
na tsutsuya xkgalhwat xtilan.
Chuná na makgakglháya nkgalhaná
wanti lakkatsán kin tlákgtla.


Na tawakgáya kxawat
chu wix na limaxkgakgá nkakiwin.

Antiyá na makgtakgalhnána
chu ni katitsánkgalh xa kakni kúxi
akgtujún xa tatsínksni kata
antak uymá xa limaxkgan chíki.

 

* Alberto Becerril Cipriano es poeta y académico de la Universidad Pedagógica Nacional, Unidad Zacapoaxtla, Puebla, México.

Más de la obra de Alberto Becerril Cipriano: